Kościół ewangelicki w Rańsku














Rańsk - wieś

Wieś powstała w 1496 r., z nadania wielkiego mistrza Henryka Reußa von Plauena dla braci Küchmeister von Sternberg. W tym czasie powstały tu wielkie dobra ziemskie, nazywane od Jeziora Rańskiego - rańskimi. Majątek ten przetrwał aż do 1780 r. Pod koniec XVIII w. poszczególne majątki-wsie uzyskały samodzielność i przeszły w posiadanie innych rodów. Rańsk należał do rodziny von Boyen, potem do von Taubenheim, von Gröben i von Berg. Na początku XX w. cześć majątku w Rańsku rozparcelowano, ale pozostał w okrojonej postaci jako dobra szlacheckie.



Parafia w Rańsku


Kościól zimą Kościół zimą

kosciół

Kościół


Pierwsza tutejsza parafia powstała jeszcze w czasach krzyżackich, kiedy to właściciele ziemscy już w 1486 roku otrzymali prawo patronatu kościelnego. Pierwszy kościół wybudowano w średniowieczu. Niektóre jego elementy zachowały się do dzisiaj jako fragmenty obecnej świątyni. Dzisiejsza budowla została wzniesiona na początku XIX wieku, ale już w 1827 roku dokonano jej gruntownego remontu. Właśnie wtedy odbudowano korpus kościoła oraz dodano dwa boczne aneksy, a także postawiono obecną ryglową wieżę. Budowla łączy w sobie różne style architektoniczne. Z jednej strony jest to otynkowany korpus zakończony barokowym gzymsem, natomiast w narożnikach oraz po bokach kościoła znajdują się gotyckie skarpy. Po obu stronach świątyni wyłaniają się rzędy odcinkowych okien, a nad wszystkim góruje piękna szachulcowa wieża z ceglanym wypełnieniem. Wnętrze jest bardzo skromne, nawet XV-wieczny gotycki tryptyk został przekazany do Muzeum Mazurskiego w Szczytnie. W świątyni zachował się jednak kolumnowy ołtarz kazalny, a także tablice, które upamiętniają poległych żołnierzy w czasie wojen napoleońskich oraz I wojny światowej.

Ołtarz

Ołtarz

Na szczególną uwagę zasługuje tablica z datą 24 czerwca 1816 r. , upamiętniająca żołnierzy poległych w latach 1813-1814.

tablica

Tablica

Treść tablicy:
Z Ranskiej Parafii
za Króla y oyczyzne pomarli roku 1813 y 1814:
1. Unterofficzer Jakub Lissek z Ranska;
2. Samuel Pomorin z Ranska Musketarz;
3. Musketarz Jędzeiewski z Grondow;
4. Musketarz Jozef Sadowski z Moythyn;
5. Kanonier Johann Gorski z Popowej Woli;
6. Musketarz Adam Basch z Popowej Woli;
7. Landwehrmann Johann Wagram z Po;
8. Musketarz Johann Plewa z Grodzisk;
9. Musketarz Johann Lissek z Jellenowa;
10. Musketarz Jakob Linowski z Miętkich;
11.Landwehrmann Michael Karwena z Mark;
12.Landwehrmann Jakub Sczepek z Marks;
13. Musketarz Adam Bytzek z Arwin;
14. Landwehrmann Johann Grabosch z Marksewa;
Anno 24 den Juni 1816


Do roku 1945 do Parafii w Rańsku należały następujące miejscowości: Julkowo (Julienhof),Babanty (Babanten), Orżyny (Erben), Annowo - fw (Annaberg), Antonowo - fw (Antonshof),Rogowo –fw (Hermannshof), Grodziska – dw (Grodzisken/Burrgarten), Grądy – dw (Gronden), Jeleniowo (Jellinowen), Łąck Mały (Klein-Lotzig), Rów (Rowmühle/Babantenmuehle), Kałęczyn (Kallenczyn), Miętkie (Mingfen), Johnau, Przytuły-dw (Przytullen/Steinhoehe), Rogale –dw (Rogallen), Zalesie (Salleschen), Ingelheim, Alt-Kallenczyn, Zimna Woda – leś. (Sysdroyheide), Zimnawodda


Organy


Organy w Rańsku zostały zbudowane przez cenioną firmę organmistrzowską Maxa Terletzkiego z Königsberg`u (dawniej – Królewiec, obecnie – Kaliningrad, Rosja). Organy tej samej firmy znajdują się w bazylice konkatedralnej św. Jakuba Apostoła oraz w kościele ewangelicko-augsburskim w Olsztynie. Instrument w Rańsku posiada 11 głosów rozdzielonych pomiędzy 2 manuały (klawiatura ręczna) i pedał (klawiatura nożna). Ma też mechaniczną trakturę rejestrów, trakturę gry oraz wiatrownice klapowo-zasuwowe. Prospekt dzieli się na 5 pól piszczałkowych. W najmniejszych polach piszczałkowych w prospekcie znajdują się piszczałki nieme, w średnich Principal 8`, w największych Octave 4`. Miech umiejscowiony jest na strychu, bezpośrednio nad organami, zaś dmuchawa znajduje się w wieży kościelnej.

Stan organów przed remontem... ...był krytyczny. Przez ponad 25 lat instrument był nieużywany. Widoczne były ewidentne ślady działania zwierząt oraz zaniedbania i ząb czasu: zniszczona traktura gry (mechanizm otwierający dopływ powietrza do piszczałek), naprawiona kiedyś nieprofesjonalnie i zastąpiona drutem, zniszczony miech (część organów odpowiedzialna za wyrównywanie ciśnienia powietrza wtłaczanego przez dmuchawę), niedziałająca dmuchawa (przerwane kable). Część metalowych piszczałek była rozkradziona (Mixtur i Flauto traverso). Metalowe jak i drewniane piszczałki oraz szafa organowa (część wewnętrzna) były brudne od farby i wapna. W klapach wewnątrz wiatrownic (wiatrownica – skrzynia, na której ustawione są piszczałki, klapy – ostatni element traktury gry otwierający dopływ powietrza do piszczałki) znajdował się gruz spadający z sufitu, który blokował zamknięcie się klapy, przez co dopływ powietrza był stały – zatem piszczałki cały czas wydawały dźwięki. Ponadto klawisze w manuałach były nierówne, a klawiatura pedałowa wymagała renowacji.

organy przed remontem

Organy przed remontem

W trakcie remontu

W trakcie remontu


Przebieg remontu

Zalewski organy

Relacja Adama Zalewskiego,organisty, przeprowadzającego remont organów

Na samym początku trzeba było uruchomić dmuchawę i zabezpieczyć przed gryzoniami ją oraz przewody elektryczne. Drugim krokiem było uszczelnienie miecha, który był dziurawy i nie raz łatany. Później przyszedł czas na wyjęcie piszczałek i rozebranie szafy organowej. Okazało się przy tym, że pod ciężarem miecha przez długi okres, sufit zaczął się wyginać i był problem z wyjęciem największych piszczałek, które mierzyły 2,5 metra. Po usunięciu wszystkich piszczałek należało naprawić trakturę gry, a głównie abstrakty (deseczki przekazujące ruch od klawisza do klap w wiatrownicy), które zostały pogryzione przez zwierzęta i zastąpione drutami. To była chyba najtrudniejsza praca, gdyż dostęp tam był mocno ograniczony. Gdy traktura gry była sprawna, trzeba było usunąć gruz z klap w wiatrownicach – oczyścić każdą ze 135 klap (na każdy klawisz przypada jedna klapa). Trzeba było też starannie wyczyścić środek organów z gruzu i kurzu, który zalegał na wiatrownicach. Po naprawach mechanizmu gry, przyszedł czas na szafę organową, która została w całości zakonserwowana i pomalowana. Przed wstawieniem piszczałek trzeba było wszystkie starannie wyczyścić i zakonserwować. Piszczałki prospektowe dodatkowo zostały pomalowane, a drewniane – przetarte papierem ściernym i pomalowane drewnochronem. Wykonano też mały zabieg „kosmetyczny”, polegający na wyrównaniu klawiszy klawiatury (w manuałach, jak i w pedale) do jednego poziomu. W piszczałkach drewnianych krytych do szpuntów (szpunt – drewniany klocek owinięty skórą wkładany do piszczałki i zapychający jej wylot) zakupiono nową skórę za ok. 200 zł, która również przydała się na łatanie miecha. Została także odświeżona klawiatura nożna (wymiana skóry i filcu). Po wstawieniu wszystkich piszczałek przyszedł czas na strojenie. Problem w strojeniu następował, gdy okazało się że poszczególne piszczałki nie mają dostroików (nie zostały zrobione lub zostały zniszczone). Trzeba wiedzieć, że przy strojeniu organów należy zwrócić dokładną uwagę na każdą z 450 piszczałek. Trudności przysparzało również to, że niektóre piszczałki były nieoryginalne – wykonane najprawdopodobniej z cynku. Ostatecznie, na dwa tygodnie przez jubileuszem kościoła, udało się zakończyć wszystkie planowane prace i instrument nastroić. Zaś dla mnie był to czas nie tylko pracy i nauki zarazem, ale realizowania mojej życiowej pasji.


Po II wojnie światowej posługę duchową prowadzili księża ze Szczytna i nie tylko.
Ostatecznie Parafia została zlikwidowana i dołączona do Parafii w Szczytnie jako jej filiał.

Między innymi posługę duchową prowadził ks. Jan Krzywoń.

Oto kilka zdjęć przesłanych przez ks. Jana Krzywonia z konfirmacji z 5 września 1965 r.

konfirmacja

Konfirmacja

5 września 1965 r.
Konfirmacja

Konfirmacja

5 września 1965 r.

Konfirmanci

Konfirmanci

5 września 1965 r.
Parafianie

Młodzież

5 września 1965 r.

konfirmacja

5 września 1965 r.

Parafianie
parafianie

5 września 1965 r.

Parafianie
Jan Krzywoń

Ks. Jan Krzywoń

5 września 1965 r.
Tablica pamiątkowa

Pamiątka wykonana przez parafian

5 września 1965 r.




Zdjęcia przesłane przez byłych Parafian, mieszkających obecnie w Niemczech


1958 r

Rok 1958 - przy wyjściu z nabożeństwa

1961 r.

1961 r. grupa młodzieży z p. Elsą Masuch

Wesele

Ślub




190-lecie kościoła ewangelickiego w Rańsku - 19-20.08.2017 r.


Szczególowa relacja na stronie Jubileusze




Remont plebanii


W dniach 14.07-17.08.2017 r. firma p. Tadeusza Calińskiego (CalDach) przeprowadziła remont dachu na budynku parafialnym w Rańsku. Zadanie było zdecydowanie prostsze, niż w przypadku plebanii w Szczytnie – co wiązało się z prawie o połowę mniejszą powierzchnią. Dodatkowym wyzwaniem było pokrycie przybudówki, w której znajduje się obecnie kotłownia oraz należyte zabezpieczenie wysokiego komina.
Trzeba było również uporać się z rurą kanalizacyjną, odprowadzającą nieczystości z piętra do kanalizacji, którą kiedyś ktoś umiejscowił na zewnątrz budynku. Z tym jednak zadaniem, bez żadnego problemu, poradził sobie pan Reinhard Krzenzek, który najpierw przygotował nowe miejsce w ścianie, a potem ukrył rury w murze.

Plebania

Plebania przed remontem

plebania

Plebania po remoncie